Ervaringsdeskundig toezien

Ervaringsdeskundig toezien

Voor goed toezicht is een stevige verankering van ervaringsdeskundigheid in raden van toezicht onontbeerlijk. Het fundamentele doel van organisaties in zorg en welzijn is immers zorg en ondersteuning te bieden aan burgers en hun naasten. Ervaringsdeskundigen zijn de mensen die dat meemaken, aan den lijve of in hun nabije omgeving. Om hén draait het uiteindelijk in organisaties voor zorg en welzijn.

Door (professionele) inzet van hun ervaringsdeskundigheid kunnen zorg en welzijn beter aansluiten bij wat burgers en hun naasten nodig hebben om een zinvol leven te hebben. Inmiddels zijn ervaringsdeskundigen in alle sectoren in zorg en welzijn op allerlei functieniveaus werkzaam.

Bij raden van toezicht is nog werk te doen. Enkele raden van toezicht hebben een lid die (ook) kan putten uit ervaringsdeskundigheid. Andere raden zijn nog op zoek naar manieren om het ervaringsdeskundig perspectief op de agenda te krijgen. Er zijn trouwens ook toezichthouders die, zonder dat ze zich dat bewust zijn, ervaringsdeskundige kennis hebben.

Naast de werving van rvt-ers die toezichthoudende talenten combineren met (oa) ervaringsdeskundigheid zijn er tal van andere manieren om met ervaringsdeskundigheid in het interne toezicht aan de slag te gaan.

Dit kwartiel kan daarbij behulpzaam zijn.

De NVTZ in samenspraak met bijvoorbeeld PGO support, Mind en Ypsilon, heeft besloten om een plek op de website in te richten waar geïnteresseerden terecht kunnen voor informatie en inspiratie.

Oproep samen weten we meer

Wanneer u goede ideeen heeft, of interssante informatie die u graag wilt delen met collega’s: namens de NVTZ is Bas Baanders dossierhouder. U kunt hem bereiken via baanders.consultancy@gmail.com.

In deze NVTZ Special

Inhoudelijke en beleidsmatige achtergrondinformatie over het ervaringsdeskundig perspectief voor raden van toezicht

Nieuws en actualiteiten

Informatie over actuele ontwikkelingen en congressen op het gebied van ervaringsdeskundig toezien

Interview reeks

Toezichthouders delen met collega-toezichthouders hoe ze ervaringsdeskundigheid verankeren in hun toezicht: ter inspiratie en lering

Inhoudelijk achtergrondmateriaal over de verankering van ervaringsdeskundigheid in raden van toezicht

Informatie over de werving van toezichthouders die ook uit ervaringsdeskundig perspectief kunnen putten, inclusief profielen

Als ‘hoeder van de dialoog’ letten op actieve betrokkenheid van burgers zowel bij behandeling en ondersteuning als bij de ontwikkeling van inhoudelijk en strategisch beleid

Over manieren waarop raden van toezicht zich kunnen inleven in de mensen die van hun organisatie gebruik maken

Informatie uit de eerste hand over de ervaringen in zorg en welzijn, hoogst relevant voor raden van toezicht

Nieuws en actualiteiten

Vorm jezelf als toezichthouder een beeld van de ontwikkelingen richting cocreatie van burgers, professionals en organisaties: https://www.qruxx.com/. Qruxx brengt ook digitale nieuwsbrieven uit die alleszins de moeite waard zijn, zie: https://www.qruxx.com/inschrijven-nieuwsbrief/  

Eendaagse over “Toezien vanuit ervaringsdeskundig perspectief”

Doel van deze eendaagse is een waaier van mogelijkheden en ervaringen te delen. Daarnaast is er ruimschoots gelegenheid voor het onderlinge gesprek van de deelnemers die ieder natuurlijk hun eigen ervaringen of opvattingen meebrengen. We zullen ook stilstaan bij misverstanden of vooroordelen op dit onderwerp.  

Interviews over ervaringen van toezichthouders met ervaringsdeskundigheid

Mensen goede ideeën aan de hand doen, leren, inspireren, kennis delen.

Interviewreeks ervaringen van toezichthouders met ervaringsdeskundigheid

Gaandeweg het werk aan dit dossier viel op dat er wel degelijk toezichthouders zijn met inventieve ideeën om het ervaringsdeskundig perspectief voor het voetlicht te brengen. Het gaat dan om stille kennis (tacit knowledge): weinig mensen weten ervan, veel toezichthouders zouden er wat aan hebben. Daarom zijn we een reeks gestart onder de titel: “Ervaringen van toezichthouders met ervaringsdeskundigheid” [link naar de verzamelde interviews]. Doel: toezichthouders inspireren elkaar en leren van elkaar.

Interview met Nyncke Bouma

Nyncke Bouma is toezichthouder bij verschillende zorgorganisaties en een woningbouwcorporatie. Daarvoor heeft ze ook bestuurlijke functies in de zorg gehad. In beide functies ervaart ze hoe belangrijk het ervaringsdeskundige perspectief is voor goed toezicht en bestuur. Ze is razend enthousiast over thematische radenbijeenkomsten en vertelt daarover in dit interview.

Interview met Jan Willem Bedeaux

Jan Willem Bedeaux is bestuurder van RIBW Overijssel en toezichthouder bij Jeugdbescherming Overijssel en de VVT-instellingen van de DrieGasthuizenGroep.

Interview met JP van den Bent Stichting

Hoe krijg je als raad enerzijds te zien hoe het mensen bij de organisatie vergaat en anderzijds hoe houd je toezicht op het grotere geheel?

Verhalen met beleid biedt achtergrondinformatie

  • De Raad voor Volksgezondheid & Samenleving bracht het rapport “Met de stroom mee” uit, waarin onder andere veel aandacht voor de rol van burgers in de transities in zorg en welzijn.
  • Tijdens het Divosacongres 2019 verzorgde Marius Buiting lezing over (onder andere) ervaringsdeskundigheid
  • Zie voor een speelse, korte en krachtige introductie: Ervaringsdeskundigheid.
  • Meer in het algemeen bevat het verslag van het Divosa Voorjaarscongres 2019 (o.a. met Alie Weerman en Anja Kaners) talrijke voorbeelden van de manier hoe ervaringsdeskundigheid ingezet kan worden bij de opzet van vernieuwende vormen van samenwerking in zorg en welzijn.
  • Bas Baanders beschrijft in het artikel: “raden van toezicht op zoek naar ervaringsdeskundigheid: blind zien en doof horen”, Governance Update 11-2-2019 hoe raden van toezicht het ervaringsdeskundig perspectief stapsgewijs een plek kunnen geven in hun toezicht. Het kwartiel boven deze webpagina is een uitwerking van dit artikel.
  • Vilans zet zich in om meer ruimte te geven aan burgerkracht om de zorg en ondersteuning te verbeteren. Inspirerende informatie is te vinden in het inspiratiedossier Burgers in beeld
  • Jonna Dorst en Annica Brummel beschrijven in hun publicatie “Inspiratie tot inclusief besturen” welke mogelijkheden er blijken te bestaan voor participatie van ervaringsdeskundigen in besturen in zorg en welzijn. Interessant voor bestuurders, en inzicht gevend voor toezichthouders in zorg en welzijn.  Het is gratis te downloaden.
  • Ed van Hoorn verwordt in zijn artikel “Ervaringswerk 2.0” een mooi onderbouwde visie op betekenis en meerwaarde van het ervaringsdeskundig perspectief. In het verlengde daarvan schreef Gonny ten Haaft (2020) haar artikel “Ervaringsdeskundigheid: een stap verder
  • De Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS) beschrijft in de publicatie “Anders leven, anders zorgen dat in de zorg van morgen de rolverdeling tussen burgers, professionals en organisator zal veranderen. De nadrukkelijker rol van burgers heeft ook gevolgen voor de manier waarop raden van toezicht toezicht houden

Werving toezichthouders met ervaringsdeskundigheid

Op zoek naar wervingsprofielen voor leden rvt die naast hun professionele toezichthoudende vaardigheden / talenten ook kunnen putten uit ervaringsdeskundigheid. Enkele voorbeelden.

  • Profiel toezichthouder die mede kan putten uit ervaringsdeskundige kennis
    GGZ-instelling Arkin in Amsterdam hecht veel waarde aan het ervaringsdeskundig perspectief binnen de eigen raad. Na goede ervaringen heeft de rvt in samenspraak met de Cliëntenraad gezocht naar een geschikte toezichthouder die naast uit toezichthoudende competenties mede kan putten uit een ervaringsdeskundig perspectief.
    Ter inspiratie van raden van Toezicht (en Cliëntenraden!) stelde Arkin de relevante passage in de profielschets beschikbaar. De eerste alinea beschrijft het karakter van de rvt als team, de tweede alinea gaat in op de vereisten zoals die gesteld worden aan elke individuele toezichthouder en in de derde alinea worden de contouren beschreven van het te werven lid rvt dat ook kan putten uit ervaringsdeskundigheid.
  • In ieder geval één van de leden van de rvt van Devjo, een organisatie vóór en dóór daklozen put in het toezicht ook uit ervaringsdeskundigheid. Devjo gebruikte het volgende Wervingsprofiel rvt van Devjo, een organisatie vóór en dóór daklozen
  • 1 juni 2021: Ixta Noa (Arnhem) een organisatie met ervaringsdeskundigen in al haar geledingen wint het Grote Appeltje van Oranje van het Oranje Fonds.

Raden van toezicht in gesprek met burgers en hun naasten

Actieve betrokkenheid burger bij behandeling

De ontwikkeling waarin burgers en professioneel gezamenlijk bekijken welke zorg en ondersteuning nodig zijn is onontkoombaar. Deze cocreatie verdient aandacht van de rvt en/of de commissie kwaliteit en veiligheid.

Vorm jezelf als toezichthouder een beeld van de ontwikkelingen richting cocreatie van burgers, professionals en organisaties: https://www.qruxx.com/. Qruxx brengt ook wekelijkse digitale nieuwsbrieven uit die ook voor toezichthouders alleszins de moeite waard zijn.

Hieronder volgen enkele voorbeelden van de cocreatie in zorg en welzijn
  • In de KinderAdviesRaad van Rijndam, specialisten in revalidatie, denken kinderen samen met de medewerkers van Rijndam mee over onderwerpen die zij belangrijk vinden.
  • Bij de Wasverzachter werken ervaringsdeskundigen en burgers samen om een mouw te passen aan de lange wachttijden voor de GGZ, terwijl dat eigenlijk niet wenselijk is. Een mooi voorbeeld van de inzet van ervaringsdeskundigheid.
  • Toezichthouders lopen regelmatig een dienst of een dagdeel mee met mensen die in de organisatie werken. Zo krijgen ze zicht op en feeling met het dagelijkse functioneren van de organisatie. Er zijn ook toezichthouders die een dag optrekken met bewoners zoals bijvoorbeeld de leden van de RvT van Cavent zie: Op stap met de Raad van Toezicht.
  • RIBW Overijssel heeft met alle betrokkenen een “Visie op medezeggenschap” uitgewerkt, waarin het ervaringsdeskundig perspectief een vol- en gelijkwaardige plek heeft in de beleidsontwikkeling van de organisatie. Deze visie is door alle betrokkenen ondertekend.
Burgers praten mee over wat voor hén belangrijk is

Burgers praten en beslissen mee over wat voor hun leven belangrijk is. Betrokkenen zelf laten meepraten bij belangrijke beslissingen die hun leven of buurt aangaan leidt tot goede resultaten doordat zorg en ondersteuning nauw aansluiten bij wat burgers zelf nodig hebben. Enkele voorbeelden van dergelijke bewonersinitiatieven: Samen voor vitale gemeenschappen en Infrastructuur van de Gezonde Wijk en  “Wij zijn de stadscoöperatie van Utrecht”​ Onzichtbaar Den Haag is een traject voor mensen met schulden problematiek, waarbij (o.a.) ervaringsdeskundigen meewerken aan problematiek waarmee Haagse burgers kampen

Bij Jeugdbescherming Overijssel is een Jongerenraad opgericht, die een positieve bijdrage willen leveren aan de kwaliteit van de hulpverlening door (nog) meer gebruik te maken van de ervaringen van cliënten, zie: lees over hun oprichting: https://www.jbov.nl/multimedia/jongerenraad-jbov-is-een-feit?highlight=WyJqb25nZXJlbnJhYWQiXQ== Lees over hun ervaringen: https://www.jbov.nl/multimedia/wij-willen-een-positieve-bijdrage-leveren-aan-de-kwaliteit-van-hulpverlening?highlight=WyJqb25nZXJlbnJhYWQiXQ==

De instelling voor gespecialiseerde jeugdzorg heeft een jongerenraad. Door hun eigen ervaringen in te zetten, kunnen ze de jeugdhulp positief veranderen: https://www.cardea.nl/over-ons/medezeggenschap/jongerenraad#:~:text=jongerenraad

“Neem jongeren vanaf het begin mee bij beleidsvorming!” is het leerpunt van de jongerentop Noord Holland gehouden in 2021: https://stemvandejongeren.nl/beleid/jongerentop-nhn-2021/

Maak kennis met de Kinderburgemeester van Gorcum: https://www.gorinchem.nl/bestuur-organisatie/kinderburgemeester. Er bestaat zelfs een genootschap van kinderburgemeester Voor algemene info: https://kinderburgemeesters.nl/.

Meeleven, meemaken, meewerken in zorg en welzijn

Luisteren naar ervaringen van burgers

In een patient journey wordt een burger gevolgd bij het (leren) leven met een aandoening. Het is informatie uit de eerste hand over de ervaringen in zorg en welzijn. Relevant voor raden van toezicht die meer feeling willen hebben met wat het is om gebruik te (moeten) maken van een organisatie of samenwerkingsverband.

Hieronder volgen enkele voorbeelden
  • Parlan biedt hulp en behandeling aan kinderen en jongeren in Noord-Holland die door complexe problematiek of situatie in hun ontwikkeling worden bedreigd. Parlan heeft een Jongerenraad en die Jongerenraad heeft een eigen jaarverslag 2022 gemaakt.
  • In de serie ‘Beelden bij gehoorverlies’ van #Deelkracht vertellen mensen met gehoorverlies over hun leven en de keuzes die zij hebben gemaakt, zie: https://www.deelkracht.nl/beeldenbijgehoorverlies/
  • Via de Patient journey Stomavereniging wisselen mensen hun ervaringen uit.
  • Een film voor jonge verpleeghuisbewoners die informatie geeft over woonmogelijkheden voor wie door een ziekte, een handicap of een ongeluk afhankelijk is geworden van hulp. Is er dan nog een eigen leven mogelijk, valt er dan nog iets te kiezen? Regie Over Mijn Eigen Leven – Voorlichtingsfilm – 2004.
  • Het Ommelander Ziekenhuis heeft een Kinderadviesraad ingericht die het ziekenhuis adviezen geeft over onderwerpen die voor kinderen belangrijk zijn.