Bijzondere kwaliteiten van een toezichthouder in de Forensische Zorg

Een impressie van een levendige Leerkringbijeenkomst.

Op een snikhete dag op 22 juni jl.), ontmoetten toezichthouders van grote en kleine FZ-instellingen elkaar in een zwaarbeveiligd vergadercentrum van Dienst Justitiële Instellingen (DJI) in Soesterberg. Het was de 4^e Leerkringbijeenkomst van een samenwerkingsproject van DJI en de NVTZ, met als doel om het bijzondere van de FZ-sector te verwerken naar kenmerken van een bijzondere toezichthouder.

Marleen Stieger, bestuurssecretaris bij de NVTZ, trapte af met de kenmerken van de toezichthouder van de toekomst, gebaseerd op de recent verschenen toekomstvisie van de NVTZ ‘Toezien in een veranderende samenleving. Een visie op het intern toezicht van 2030 en verder’. De visie stelt dat intern toezicht zich moet verbreden van een focus op organisatiebelang naar de maatschappelijke context waarin de organisatie opereert. De lokale of regionale opgave staat daarbij centraal. Gebiedsgerichte samenwerking vereist een andere organisatie van zorg en welzijn, die leidt tot nieuwe vraagstukken, verantwoordelijkheden en oplossingen. Dat vraagt van toezichthouders dat zij met een brede blik kunnen kijken en het vermogen hebben om verschillende perspectieven (financieel, juridisch, professioneel, maatschappelijk en ethisch) bij elkaar te brengen. Ook verandert de manier waarop toezichthouders samenwerken met bestuurders. Het klassieke klankbord blijft belangrijk, maar er ontstaat steeds meer een strategisch partnerschap.

Met deze input ontstond een interessante discussie over de rolverdeling en communicatie tussen bestuurders en RvT. Het nauw luisterend proces tussen de rol van sparringpartner en adviseur en de verantwoordelijkheid van bestuurder(s). De stoelen komen dichterbij, maar hoe houd je de rollen zuiver? Ook de teamsamenwerking in een RvT kwam ter sprake in het licht van specialistische expertise en diverse persoonlijkheidsprofielen. Daarbij werden ook good practices genoemd, die royaal werden gedeeld. Ander vraagstuk: hoe complex kan het toezicht op samenwerkingsprocessen zijn? En wat is de extra belasting die daaruit voortvloeit?

Caroline Dekker, hoofd Strategie en Advies bij DJI, lichtte enkele recente maatregelen toe die DJI nam inzake het capaciteitsvraagstuk. Samen met de tbs-klinieken en de overige forensische zorgaanbieders heeft DJI een programma opgestart, om voldoende en passende capaciteit voor vervolgzorg tijdens de strafrechtelijke titel te realiseren. Het programma heeft als doel om de door- en uitstroom in tbs-klinieken te optimaliseren. Daarnaast wordt er ingezet op uitbreidingen van Tbs plekken. Ook werkt het departement aan een garantieregeling waarmee particuliere tbs-klinieken tegen gunstigere voorwaarden kunnen investeren in uitbreiding. Over meer maatregelen met betrekking tot het capaciteitsverlof kunt u lezen in de laatste voortgangsbrief Forensische Zorg, van 20 maart. 

Vervolgens kwam het hoofdthema ter sprake: de bijzondere kenmerken van een FZ-toezichthouder. Eerst de bijzonderheden van de sector: natuurlijk de slechte reputatie van de (tbs)cliënten met veel NIMBY (not in my backyard) gevoelens in de omgeving. In deze tijd, waarin veel nadruk ligt op de risico’s (en zondebokken) wordt de FZ-sector gemakkelijk in het defensief gedrukt. Wat betekent dat voor medewerkers, bestuur en leden van de RvT? Hoe gaat ieder met deze emotionele druk om? Ben je weerbaar en kun je in de communicatie ook begrip winnen voor het fantastische werk dat verricht wordt en aandacht vragen voor de menselijk (humane) factor? Niet alles is maakbaar, ook niet-tbs cliënten doen soms vreselijke dingen.

Volgens de deelnemers typeert de FZ-sector zich nog te veel door conservatisme, de waan van de dag, naar binnengekeerdheid en een geringe belangstelling voor innovatie. Er kwamen ook goede voorbeelden ter tafel, die door herhaalde aandacht, voor bijvoorbeeld duurzaamheid, leiden tot verandering. Dit alles vraagt om volharding van toezichthouders en veel verleiding om de ontwikkelingen in de buitenwereld naar binnen te brengen.   

De leefwereld van cliënten is complex, voor mensen met 7 vinkjes soms moeilijk te begrijpen… Wanneer je daarvoor moeite doet ontstaat meer begrip, maar tegelijkertijd dien je ook begrip op te brengen voor de gevoelens in de samenleving. Van FZ-toezichthouders wordt een ‘multiperspectief’ gevraagd; in de woorden van toezichthouder: wij moeten ‘vergrootglasbestendig’ zijn.

Een ander belangrijk kenmerk is de humaniteit, of het omarmen van een humanistisch mensbeeld. Kun je de mens zien in cliënten, in medewerkers, in bestuurder(s). Zij gaan vaak tot het uiterste en kennen ook gevoelens van trots en falen. Hebben toezichthouders ook empathie voor deze human factor? Blijven zij aan hun zijde, ook als het moeilijk wordt?     

Marleen Stieger, Caroline Dekker en de begeleider van deze bijeenkomst, Piet Overduin, blikken terug op een mooie bijeenkomst met de toezichthouders waarbij over herkenbare knelpunten een goede discussie ontstond. We besloten deze Leerkringbijeenkomst met de belofte in het najaar het gesprek over dit thema te vervolgen. Hopelijk sluiten dan ook andere toezichthouders aan. Met name toezichthouders van kleinere FZ-instellingen worden van harte uitgenodigd dan ook deel te nemen.     

Doel van de leerkringen voor toezichthouders in de Forensische Zorg is om van elkaar te leren, maar ook om een groeiende actieve en betrokken community op te bouwen. Daarvoor is een eigen webpagina binnen de NVTZ website ontwikkeld, waar u relevante informatie kunt vinden. Forensische Zorg 

Daarnaast bestaat er een eigen LinkedIn-groep voor Toezichthouders in de Forensische Zorg, waar u kennis en ervaringen kunt delen, kunt reageren op discussies en vragen en eigen vraagstukken kunt inbrengen. Hier worden ook volgende bijeenkomsten aangekondigd.